Hoe de hersenen van jonge kinderen zich ontwikkelen, is niet alleen een kwestie van biologie of rijping, maar wordt ook rechtstreeks beïnvloed door het onderwijs. Dat hebben KU Leuven-onderzoekers vastgesteld door het brein van kinderen te onderzoeken doorheen de derde kleuterklas en het eerste leerjaar. De impact van wat er (aan)geleerd wordt in de klas op de werking van de hersenen is dus niet te onderschatten, luidt hun conclusie.

Het nieuwe schooljaar in Vlaanderen staat voor de deur. Voor zo’n 70.000 kinderen betekent dat de start van het eerste leerjaar. Leren lezen, rekenen en schrijven vormen daarbij de basis voor het vervolg van de lagere school. Wat we nu al kunnen voorspellen, is dat de hersenen van die duizenden kinderen er aan het einde van het schooljaar anders zullen uitzien dan nu bij de start.

Dat het onderwijs zijn sporen nalaat in de hersenen van jonge kinderen, is recent objectief meetbaar vastgesteld door neuropedagogen van LIVO, het KU Leuven Instituut voor Onderwijsonderzoek. Dat deden ze door twee groepen kinderen met vergelijkbare leeftijd te onderzoeken aan de hand van cognitieve testen en hersenbeeldvorming (MRI). De ene groep, geboren aan het einde van het jaar, doorliep het eerste leerjaar en de andere groep, geboren in de eerste maanden van het volgende jaar, bleef nog een jaar in de kleuterklas.

“Op die manier konden we het effect van onderwijs onderscheiden van gewone rijping van de hersenen”, zegt Floor Vandecruys, postdoctoraal onderzoeker Gezins- en Orthopedagogiek. “Bij kinderen die het eerste leerjaar doorliepen stelden we duidelijke veranderingen vast in zowel hersenactiviteit als hersenstructuur. Een jaar formeel onderwijs maakt de hersenen vatbaarder voor woorden en getallen. Voor lezen is dat effect en het verschil tussen beide groepen nog meer uitgesproken dan voor rekenen.”

“We weten al lang dat hersenen op jonge leeftijd bijzonder plastisch zijn, maar via deze studie tonen we voor het eerst objectief aan dat onze hersenen veranderen als we nieuwe dingen leren”, zegt Bert De Smedt, professor neuropedagogiek aan de Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen. “Zelfs op kleuterleeftijd kunnen kinderen al heel veel leren, maar die ontwikkeling komt niet vanzelf. De leeractiviteiten in de klas sturen mee hoe de hersenen zich ontwikkelen.”

Leerproblemen vroeger detecteren

Specifieke hersengebieden veranderen dus door te leren, maar die veranderingen zijn niet bij alle kinderen even groot. De wetenschappers gaan die verschillen nog verder onderzoeken.

“Nu we weten welke hersengebieden gaan veranderen als jonge kinderen leren lezen en rekenen, kunnen we verder onderzoeken wat er aan de basis ligt van leerproblemen zoals dyslexie en dyscalculie”, zeggen Vandecruys en De Smedt. “In het vervolgonderzoek focussen we ons op kinderen met een groter risico op leerproblemen en gaan we na of de plasticiteit van specifieke hersengebieden daarin een rol spelen. Zo hopen we op termijn leerproblemen vroeger te kunnen detecteren en betere ondersteuning te bieden aan kinderen die moeizamer leren lezen en rekenen.”

Meer informatie

• De studie ‘Experience-dependent cortical plasticity in response to formal schooling: Effects on networks for reading and mathematics’ is gepubliceerd in Developmental Cognitive Neuroscience.
• De studie ‘Schooling shapes the brain: neural specialization for words and numbers in early childhood’ wordt gepubliceerd in Scientific Reports.

Source: KU Leuven – Catholic University of Leuven

Picture: KU Leuven Instituut voor Onderwijsonderzoek